मध्यपहाडी व्यापारीक तथा पर्यटकिय शहर" | "सुन्दर समृद्ध सांस्कृतिक बागलुङ नगर"

 

संक्षिप्त परिचय

बागलुङ जिल्लाको पूर्वी क्षेत्रमा कालीगण्डकी नदीको तटवर्ति इलाका रहेका तत्कालिन कालिका, मुलपानी र लहरेपिपल गाउ“लाई समायोजन गरी पहिलो पटक वि.सं. २०५३ साल माघ १८ गते बागलुङ नगरपालिकाको घोषणा गरिएको थियो । २०५३ माघ १८ गते स्थानीय निर्वाचनबाट यसको गठन भएको हो । तत्कालिन अवस्थामा ११ वडामा विभाजित बागलुङ नगरमा परिवर्तित संघीय संरचना अनुसार नेपाल सरकारको २०७३-११-२७ को निर्णयले साविक बागलुङ नगरका छिमेकी मलिका गा.वि.स. वडा नं. ६ बाहेकको सिगाना, तित्याङ, भकुण्डे, रायडा“डा, अमलाचौर, पैंयुपाटा, नारायणस्थान र पालाको उत्तरी खण्ड वडा नं. ६, ७, ८ र ९ समावेश गरी विस्तारित नगरलाई हाल बागलुङ नगरपालिका क्षेत्रलाई १४ वटा वडामा विभाजन गरिएको छ । वडा नं. १, २, ३ र ४ मुख्य बजार क्षेत्रमा रहेका छन् भने धौलागिरीको एकमात्र वलेवा हवाई मैदानस“गस“गै रहेको वडा नं. १४ नारायणस्थान, शहरी विकासका लागि पर्याप्त सम्भावना बोकेको क्षेत्र हो । बागलुङ नगर गण्डकी प्रदेशको दोस्रो ठूलो शहरी क्षेत्रको रुपमा रहेको छ । यो नगर भौगोलिक दृष्टिकोणले झण्डै झण्डै मध्य नेपालमा पर्ने पहाडी जिल्ला बागलुङको पूर्वी इलाकामा प्रसिद्ध कालीगण्डकीको तटमा अवस्थित छ । कालीगण्डकीको तटवर्ती इलाकामा धौलागिरी हिमालको छविछा“यामा २८ डिग्री ११ मिनेट देखि २८ डिग्री २० मिनेट उत्तरी अक्षांश र ८३ डिग्री ३२ मिनेट देखि ८३ डिग्री ३८ मिनेट पूर्वी देशान्तरमा ९८ डिग्री ०१  मिनेट वर्ग कि.मी. क्षेत्रफलमा रहेको बागलुङ नगर क्षेत्रसम्म फैलिएको छ । “माछिचरन देखि डाफेचरन” बागलुङ नगरपालिका समुन्द्री सतहबाट १५० मिटरम्मको उचाईमा अवस्थित छ । हाल वागलुङ नगरको जनसंख्या ५७,८२३ छ जसमध्ये पुरुष २५५४८ र महिला ३२२७५ रहेका छन भने लैङ्गिक अनुपात ७२ रहेको छ । कुल घरधुी ंसंख्या १५,१८२ रहेका छ । सरदर परिवार संख्या ३ प्रतिशत रहेको छ । यसको सरदर साक्षरता ८५, अञ्चल अस्पताल १, बागलुङ नगरमा जनस्वास्थ्य तर्फ १० स्वास्थ्य चौकी, १ सामुदायिक स्वाथ्य र इकाई ४ शहरी स्वास्थ्य केन्द्र, २ आयुर्वेद औषधालयहरु र ३ वटा स्वास्थ्य चौकीमा वर्थिङ सेन्टरहरु समेत सरकारी तवरबाट संचालित छन् भने बजार क्षेत्रमा ३ वटा अस्पतालहरु र केही क्लिनिकहरु निजी क्षेत्रबाट संचालित छन् । त्यसैगरी शिक्षातर्फ १ आंगिक क्याम्पस, २३ मा.वि., १३ आधारभूत विद्यालय तथा ४९ प्रा.वि., १ वेद विद्याश्रम तथा २ मदरसा गरी जम्मा ८८ वटा सामुदायिक विद्यालयहरु सरकारी तवरबाट संचालित छन् भने २४ वटा संस्थागत विद्यालयहरु निजी क्षेत्रबाट संचालित छन् । त्यसैगरी विद्यालय तथा समुदायमा आधारित गरी जम्मा ८५ वटा बालविकास केन्द्रहरु संचालनमा रहेका छन् । पवित्र कालीगण्डकी नदी, प्रसिद्ध कालिका भगवती मन्दिर क्षेत्र, मालिका भगवती मन्दिर क्षेत्र, पञ्चकोट सर्वसिद्धि धाम भैरवस्थान मन्दिर क्षेत्र (निर्माणाधिन) मनकामना तथा रानीभुमे मन्दिर क्षेत्र, सिगाना कोट मन्दिर क्षेत्र, कुंडुले लक्ष्मीनारायण मन्दिर क्षेत्र, वलेवा हवाई मैदान, बौडिचौर भकुण्डे  क्षेत्र, वराह ताल, निरयघाट तथा कैलाम पोखरी वागलुङ नगरका भौगोलिक तथा धार्मिक एवं सांस्कृतिक पर्यटकीय स्थलहरु हुन् । ब्राम्हण, क्षेत्री, मगर र दलित तथा नेवार समुदायको मुख्य बसोबास रहेको यस क्षेत्रको कृषि, व्यापार, स्वदेशी तथा वैदेशिक रोजगारी मुख्य पेशा व्यवसायहरु हुन् । बागलुङ नगरमा ऐतिहासिक सामाजिक महत्वका ताराजलकोट, कारिकोट, माझकोट, रा“यकोट र संसारकोट गरी ५ वटा कोटहरु रहेका छन् । यिनै पा“चकोटको प्रतिनिधित्वको रुपमा वडा नं. ६ पञ्चकोटमा स्वामी कमल नयनाचार्यज्यूको सकृयतमा १०८ फिट अग्लो तामाको कलश, २१५५ के.जी. विशाल घण्ट, अधिक क्षमताको सभाहल सहति थुप्रै संरचनाहरु निर्माणाधिन अवस्थामा रहेका छन् यो कार्य पुरा भएपछि यस क्षेत्र अधिकाधिक आन्तरिक तथा बाह्य धार्मिक पर्यटकहरुको गन्तव्य स्थल हुने आशा र विश्वास गरिएको छ । त्यस्तै गरी १५१ रोपनी क्षेत्रफलमा फैलिएको गन्तव्य स्थल धार्मिक तथा पर्यटकीय महत्वको कालिका भगवती मन्दिरमा प्रत्येक वर्ष आश्विन शुक्लपक्ष र चैत्र शुक्लपक्षको नवदुर्गा अवधिमा भक्तजनहरुको ठूलो घ“ुइचो लाग्दछ भने चैत्र शुक्लपक्षमा कालिका मन्दिर परिसरमा चैते दशैं मेला लाग्दछ । त्यस अवसरमा लाखौं श्रद्धालु भक्तजनहरुको उपस्थिति रहन्छ । यस क्षेत्रस“गै धौलागिरी अञ्चलका शहिदहरुको सम्झनामा निर्माण गरिएको धौलागिरी शहिद स्मृतिपार्क पनि रहेको छ । वडा (निर्माणाधिन) नं. १२ मा अवस्थित भैरवस्थान मन्दिरमा नित्य पुजा गरिन्छ खासगरी मङ्गलवार र शनिवार विशेष पूजाआजा गरिन्छ जुन समयमा हजारौं भक्तजनहरुको उपस्थिति रहन्छ ।